زون بندی حفاظتی پارک ملی کلاه قاضی با رویکرد ارزیابی چند معیاره

Document Type: Research Paper

Authors

Abstract

پارک‌های ملی به عنوان یکی از اولویت‌ها برای حفاظت از تنوع‌زیستی در سرتاسر دنیا در نظر گرفته می‌شوند. امروزه یکی از دغدغه‌های مدیران مناطق حفاظت شده، شناسایی زون‌های حفاظتی به منظور مدیریت موثر این مناطق می‌باشد بر این اساس در این مطالعه که در پارک ملی کلاه قاضی انجام‌گرفت، با رویکرد ارزیابی چند معیاره و در 5 گام 1) گزینش معیار‌های حفاظت، 2) غربال‌سازی معیار‌های حفاظت، 3) اولویت‌بندی و وزن‌دهی زیرمعیارها و شاخص‌ها، 4) تهیه لایه‌های اطلاعاتی مورد نیاز و 5) تعیین لکه‌های حفاظتی، به تعیین زون‌های حفاظتی در این منطقه پرداخته شد.  نتایج نشان داد معیارهای زیستگاه و گونه مهمترین معیارها برای گزینش زون‌های حفاظتی در پارک ملی کلاه قاضی می‌باشد و زون‌های دارای ارزش حفاظتی بالا در مناطقی صخره‌ای و کوهستانی با شیب بالاتر از 30% واقع شده‌است که بخش‌های زیادی از این زون‌ها بر زیستگاه‌های بالفعل و بالقوه گونه‌های حیات‌وحش مهم این منطقه (کل و بز (Capra aegagrus)، قوچ و میش اصفهانی (Ovis orientailis isphahanica)، آهوی ایرانی (Gazella subgutturosa) و پلنگ (Panthera pardus saxicolor)) هم‌پوشانی دارد. این زون‌بندی حفاظتی می‌تواند در راستای مدیریت بهینه این منطقه ابزار مناسبی را در اختیار مدیران قرار دهد.
 

1. اسدالهی، ز. 1388. طرح­ریزی محیط زیستی تالاب چغاخور برای حفاظت و گردشگری با ارزیابی چند معیاره مکانی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران. 141ص.

2.آگاردی، ت. 1989. راهنمای طرح­ریزی ذخیره‌گاه زیستکره. در هنریک مجنونیان و جمشید منصوری. 1384. کاربرد مفهوم ذخیره‌گاه‌های زیستکره در مناطق ساحلی – دریایی. سازمان حفاظت محیط زیست. تهران. 51- 46 ص.

3.امیدی، م. 1387. مدل سازی زیستگاه گونه پلنگ در پارک ملی کلاه قاضی با روش ENFA. پروژه کارشناسی ارشد. دانشکده محیط زیست و انرژی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران.100 ص.

4.ایروانی، م و خواجه الدین، ج. 1383. طرح جامع مدیریت پارک ملی کلاه قاضی، دانشگاه صنعتی اصفهان - اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان، جلد7.

5.جلالیان، ا، نوربخش، ف، کریمی کارویه، ع و ارحامی، م، 1383. طرح جامع مدیریت پارک ملی کلاه قاضی. دانشگاه صنعتی اصفهان - اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان. جلد6.

6.دانه‌کار، ا و مجنونیان، ه. 1383. معیارهای پیشنهادی برای ارزیابی مناطق ساحلی – دریایی به منظور تعیین مناطق تحت حفاظت ساحلی – دریایی ایران. مطالعه موردی: ارزیابی مناطق تحت حفاظت سواحل دریایی خزر، فصلنامه محیط شناسی. سال  30. شماره 35 (پاییز 1383): 9-32.

7.رودگرمی، پ. 1386. پبش بینی اثرات توسعه بر منابع طبیعی و تجزیه و تحلیل اثرات زیست محیطی بوسیله روش تجزیه و تحلیل داده‌های مکانی و سنجش از دور: مطالعه موردی در شهرستان رباط کریم. رساله دکتری علوم محیط زیست.دانشکده محیط زیست و انرژی. دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات تهران.

8.زاهدی امیری، ق. 1384. شناسایی، انتخاب معیارها و شاخص‌ها و انجام سنجش‌های لازم برای پایداری زیست محیطی و اجتماعی در اکوسیستم‌های جنگلی (مطالعه موردی جنگل‌های گلبند و خیرودکنار). سازمان محیط زیست.

9.سپاسی، ی. 1387. طرح ریزی محیط زیستی جزیره هنگام برای حفاظت و گردشگری با ارزیابی چند معیاره مکانی. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه تهران. 148ص.

10.سلطانی، س و بازرگانی، م. 1383. طرح جامع مدیریت پارک ملی کلاه قاضی. دانشگاه صنعتی اصفهان - اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان، جلد2.

11.سلطانی، س و رجبی، م. 1383. طرح جامع مدیریت پارک ملی کلاه قاضی. دانشگاه صنعتی اصفهان - اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان. جلد4.

12.سلطانی، س و شیرانی، ک. 1383. طرح جامع مدیریت پارک ملی کلاه قاضی. دانشگاه صنعتی اصفهان - اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان. جلد3.

13.سلطانی، س و ماهشانیان، م. 1383. طرح جامع مدیریت پارک ملی کلاه قاضی. دانشگاه صنعتی اصفهان - اداره کل حفاظت محیط زیست استان اصفهان. جلد1.

14.فائو. 1989. ترجمه هنریک مجنونیان. 1382. راهنمای طرح ریزی پارک‌های ملی. مبانی علمی فرآیند طرح ریزی و تهیه طرح مدیریت پارک‌های ملی. انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست.

15.فراشی، آ.1386. مدل سازی زیستگاه گونه کل و بز در پارک ملی کلاه قاضی با روش ENFA. پروژه کارشناسی. دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه صنعتی اصفهان. 80ص.

16.فلاح باقری، ف. 1386. مدل سازی زیستگاه گونه قوچ و میش اصفهان در پارک ملی کلاه قاضی با روش ENFA. پروژه کارشناسی. دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه صنعتی اصفهان. 89ص.

 

17.کشتکار، س. 1386. مدل سازی زیستگاه گونه آهوی ایرانی در پارک ملی کلاه قاضی با روش ENFA. پروژه کارشناسی. دانشکده منابع طبیعی. دانشگاه صنعتی اصفهان. 90ص.

18.کیابی، ب و زهزاد، ب. 1366. معیارهای انتخاب مناطق بر اساس روش ارزشیابی زیستگاه‌ها و حیات وحش. در هنریک مجنونیان. 1379. مناطق حفاظت شده ایران: مبانی و تدابیر حفاظت از پارک‌ها و مناطق. پیوست 22، سازمان حفاظت محیط زیست تهران. 407-404ص.

19.مجنونیان، ه.١٣۸۱ .دستورالعمل تهیة طرح مدیریت مناطق تحت حفاظت. انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور نشریه شمارة ٢٥٧.

20.مجنونیان، ه.۱۳۸۰ .ارزیابی توان زیست محیطی پناهگاه حیات وحش لوندویل. مجلة محیط شناسی. شماره: ۲۷: ۳۳-۲۳.

21.مخدوم، م. ١٣٧۷ .گزارش چاپ نشده طرح جامع پارک ملی کویر. دانشکدة محیط زیست دانشگاه تهران.

22.مخدوم، م. 1379. مدل ارزیابی توان اکولوژیک برای حفاظت. در هنریک مجنونیان. 1379. مناطق حفاظت شده ایران: مبانی و تدابیر حفاظت از پارک‌ها و مناطق. پیوست 91. سازمان حفاظت محیط زیست. تهران. 696-695 ص.

23.Bruner, A. G., Gullison, R. E., Rice, R. E., and Fonseca, G. A. 2001.Effectiveness of parks in protecting tropical biodiversity.Science. 291: 125–128.

24.Dudley, N., Hockings, M., and Stolton, S. 1999. Measuring the effectiveness of protected areas management. In: Stolton, S., Dudley, N. (Eds.), Partnerships for Protection: New Strategies for Planning and Management for Protected Areas. Earthscan Publications Ltd.,London,UK, pp. 249–257.

25.Eagles, P. F. J. 1993. Environmental management in parks. In:Dearden, P., Rollins, R. (Eds.), Parks and Protected Areas inCanada: Planning and Management.OxfordUniversityPress,Toronto,ON, pp. 154–183.

26.Evans, M. I. 1994. Important birds area in theMiddle East, Bird life International.

FAO. 1999. Practical Guidelines for the implementation of criteria and indictors for sustainable forest management in the Near East Region. United Nations Environmental Programme. Regional Office for the Near East,Cairo.

27.Gaston, K. J., Charman, K.,Jackson, S. F., Armsworth, P. R., andBonn, A. 2006. The ecological effectiveness of protected areas: theUnited Kingdom. Biological Conservation 132, 76–87.

28.Hockings, M., Stolton, S., and Dudley, N. 2004. Management effectiveness: assessing management of protected areas. Journal of Environmental Policy & Planning 6, 157–174.

29.ITTO. 1999. Criteria and indicators for sustainable management of natural tropical forests. http//www.itto.or.jp/ .ITTO Policy Development Series No. 7. 

30.Parrish, J.D., Braun, D.P., and Unnasch, R.S. 2003. Are we conserving what we say we are? Measuring ecological integrity within protected areas. BioScience 53, 851–860.

31.Salafsky, N., Margoluis, R.,Redford, K. H., and Robinson, J. G. 2002.Improving the practice of conservation: a conceptual framework and research agenda for conservation science.Conservation Biology 16, 1469–1479.

32.Terborgh, J. 2004. Reflections of a scientist on the World Parks Congress. Conservation Biology 18, 619–620.

33.WCS. 1980. Guideline for comparing protected habitats together, In: Henrik Majnounian, 1379, Protected Area of Iran (principles & Guideline for conservation and Management of protected Areas), Appendix 25, Department of Environment,Tehran: 440.