بررسی رابطه بین کنش عقلانی و رفتار‌های زیست‌محیطی (مورد مطالعه: جامعه شهری اندیمشک)

Authors

Abstract

رفتارهای زیست‌محیطی از جمله رفتارهایی هستند که امروزه مورد توجه اکثر محیط‌گرایان قرار گرفته شده‌اند. در این مقاله به منظور تبیین رفتارهای زیست‌محیطی از تئوری کنش عقلانی آیزن و فیشباین استفاده شده است. متغیر‌های نگرش زیست‌‌محیطی، هنجارهای‌ذهنی، قصد انجام رفتار، باورهای رفتاری و باورهای هنجاری سازه‌های اصلی این مدل را تشکیل می‌دهند. روش‌‌ پژوهش، پیمایشی و با ابزار پرسشنامه اطلاعات لازم جمع آوری شده است. نمونه تحقیق شامل 384 نفر از ساکنان شهر اندیمشک است که از طریق نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شده‌‌اند. نتایج نشان می‌دهد که  بین سازه‌های مدل با رفتار زیسیت‌محیطی همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد. بطوری که بین باورهای رفتاری و رفتارهای زیست محیطی‌، بین باورهای هنجاری و رفتار زیست محیطی، بین نگرش‌های زیست‌محیطی و رفتار زیست محیطی و بین هنجارهای ذهنی و رفتار زیسیت‌محیطی و بین قصد انجام رفتار و رفتار زیست‌محیطی رابطه مثبت و معنادار مشاهده شد. با این‌حال هرچند سازه‌های مدل، همبستگی معنی‌داری با رفتار زیست‌محیطی دارند، اما باید از دیگر سازه ها که در مدل های مشابه ارائه شده اند غافل نبود و تحقیقات گسترده تری در این زمینه انجام داد تا به یک مدل کلی‌تر با سازه های بیشتری دست. مهمترین نقد وارده بر این مدل آن است که انسانها همواره عقلانی عمل نمی‌کنند.  

1.شاهنوشی، م. ، ع. عبدالهی. 1386. تحلیلی بر فرهنگ زیست­محیطی مردم اصفهان و برخی عوامل موثر برآن، مجله پژوهشی دانشگاه اصفهان: ویژه­نامه علوم­اجتماعی، شماره 2، ( مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی، 1387).

2.صالحی، ع. ، ع. آقامحمدی. 1387. بررسی دانش، نگرش و مهارت های زیست­محیطی معلمان آموزش دوره ابتدایی استان مازندران، فصلنامه تعلیم و تربیت، پاییز

3.فردوسی، س. ش. مرتضوی، ن. رضوانی. 1386. بررسی رابطه بین دانش زیست­محیطی و رفتار­های محافظت از محیط زیست، پژوهش­نامه علوم انسانی، شماره 52

Ajzen, I. & Fishbein, M. 1980. understanding attitude and predicting social behavior (Englewood cliffs, NJ, Prentice hall).

Ajzen, I. 1985. From intention to action: A theory of planed behavior. In J. Kuhl & J. Beckmann (eds), action- control: from cognition to behavior (pp.11-39), Heidelberg: springer

Axelord, L. J. & Lehman, D. R. 1993. Responding to environmental concern: what factors gude individual action? Journal of environmental psychology 13. 149-159.

Buttel, Frederick H. and William L. flinn. 1974. The structur of support for the environment movement, 1968-1970 Rural sociology. 39(1): 56-69

Fietkau, H. J. & Kessel, H. 1981. Umweltlernen: veraenderungsmoeglichkeite des umwelbewusstseins. Model- erfahrungen ( koenigtein, hain)

Kaiser, F. Wolfing S. Fuhrer. 1999. environmental attitude and ecological behavior, journal of environmental psychology, 19, 1-9

Kollmuss & A. & Agyeman J. 2002. mindin the gap: why do people act environmentally and what are the barriers to pro- environmental behavior?, journal of environmental education research, vol. 8, no. 3, 2002

Lehmann, . (1999) Befunde empirischer forschung zu umweltbildung and umweltbewusstsein( opladen, leske and budrich).

MaddenT T. J., Ellen, P. S. & Ajzen, I. 1992. A comparison of the theory of planned behavior and the theory of reasoned action. Personality and social psychology bulletin, 18(3) 3- 9.

Morris, M. G. & Dillon, A. 1997. How user perception influence software use. IEEE software, 14(4), 58-65

Pikkarainen, T., Pikkarainen, K., Karjaluoto, H., Pahnila, S. 2004. Consumer acceptance of online banking: an extension of the technology acceptance model. Internet research, 14(3), 224-235

Vallerand, R. J., Pelletier, L. G., Deshaies, P., CUERRIER, j. p. & mongean, C. 1992. Ajzen and fishbeian theory of resoned action as applied to moral behavior: A confirmatory analysis. Jornal of personality and social psychology. 62(1), 98-109