کاربرد ارزیابی چند معیاره مکانی ( SMCE) در مکان‌یابی دفن پسماند شهری (مطالعه موردی شهر تبریز)

Authors

1 کارشناس ارشد برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران

2 دانشکده علوم پایه دانشگاه پیام نور مراغه

Abstract

در چند دهه اخیر ظهور و افزایش پدیده مصرف گرایی در کشورهای در حال توسعه به میزان قابل توجهی بر حجم پسماندهای شهری افزوده است. شهر تبریز به عنوان  یکی از متروپل‌‌های صنعتی و تجاری واقع در شمال‌غرب ایران، با وجود پیشرفت‌های مهم، هنوز به سیستمی سازمان یافته جهت دفع پسماندهای شهری مجهز نشده است. هدف اصلی پژوهش حاضر، اعمال انواع عملیات تحلیل‌های مکانی، با بهره‌‌گیری از سیستم اطلاعات جغرافیایی به منظور مکان‌یابی محدوده های بهینه  با حداقل اثرات سوء زیست محیطی به‌منظور دفن پسماند‌های شهری است. بدین منظور، ابتدا کلیه مشاهده‌های محیطی (اکولوژیکی و اقتصادی  اجتماعی) مربوط به محدوده شهرستان تبریز به محیط نرم افزارهای IDRISI و ArcGIS وارد و پایگاه‌‌های اطلاعاتی ویژه دفن پسماندهای شهری تشکیل شد. سپس لایه های رقومی بر اساس استانداردهای موجود وزن‌دهی و طبقه بندی گردید. در مرحله سوم با هدف یافتن مکان‌های مناسب دفن، الگوریتم های مختلف تصمیم‌‌گیری چند معیاره مکانی نظیر تحلیل سلسله مراتبی،‌ترکیب خطی وزن‌‌‌دار به ترتیب بر لایه های موجود اعمال شد. بررسی نتایج اولیه مبین این واقعیت است که مدل طراحی شده با روش AHP ضمن انتخاب مکان دفن پسماندها در منطقه قابل قبول، مناطق دیگری را نیز پیشنهاد می‌‌کند. اما، با اجرای مدل WLC محدوده‌‌هایی با اندکی اختلاف در شمال‌غرب شهر تبریز استخراج می‌‌شود، که بر پایه شواهد میدانی و مقایسه نتایج حاصله، با واقعیت‌های موجود تطابق دارد. از آنجا ‌که هر کدام از مدل‌ها دارای محاسن ویژه‌ای هستند، محدوده هایی غربال شده توسط هر دو مدل:  AHPو WLC در محیط ArcGIS همپوشان و از مجموع اشتراک آنها، محدوده نهایی دفن پسماندهای شهر تبریز مکانیابی شد.

1-  امینی، م. 1385. مکان‌یابی دفع مواد زائد جامد شهری با استفاده از تکنولوژی سنجش از دور در محیط GIS،پایان نامه کارشناسی ارشد ،دانشگاه تبریز، صفحه 70-73.

2-  حیدرزاده، ن.1380‌. مکان‌یابی محل دفن مواد زائد جامد شهری با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی برای شهر تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد مهندسی محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده فنی.

3-   زبردست، ا. 1380. کاربرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در برنامه ریزی شهری و منطقه ای، هنرهای زیبا،شماره 10.

4-  سازمان حفاظت محیط زیست،دفتر بررسی آلودگی آب و خاک،؟138، دستورالعمل مکانیابی محل دفن بهداشتی پسماند ها.

5-  سازمان مدیریت و برنامه ریزی، آمارنامه استان آذربایجان شرقی، .1385

6-  سروری، ع. 1384. مکان‌یابی محل دفن پسماند شهرستان گنبد کاووس با استفاده از فناوری سنجش از دور و GIS، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، دانشکده محیط زیست و انرژی.

7-  شرکت آب منطقه ای تبریز، 1385. آمار مربوط به عمق چاه های مشاهده ای.

8-  عبدلی، م. ع. 1379 . مدیریت دفع و بازیافت مواد زائد جامد شهر ی درایران، سازمان شهرداری‌های کشور.

9-  عبدلی، م. ع . 1379. معیارهای مکانیابی محل دفن مواد زاید جامد شهری (2 جلد)، انتشارات سازمان شهرداری‌های کشور.

10- عمرانی، ق. 1383.  مواد زائد جامد، پیشگفتار جلد اول، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

11- عمرانی، ق. 1383، مواد زائد جامد، فصل اول صفحه 20  جلد اول، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی.

12- کوهی، س. 1385. مکان‌یابی محل دفن پسماند شهرقرچک، پایان نامه کارشناسی ارشد،‌دانشگاه تهران،دانشکده محیط زیست.

13- مددی، ص. 1384. مکان‌یابی و مدیریت زیست محیطی محل دفن پسماند های جامد شهرستان میانه، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، دانشکده علوم زمین.

14- معین الدینی، ‌م. 1386. مکان‌یابی محل های دفن مواد زائد جامد شهرستان کرج به روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی.

1-           Cao,  L. 2006. Application of Gray situation Decision Making Theory in site selection of a waste sanitary land fill. Journal of china University of Mining and Technology.

2-           Chang, N., G. Parvathinathan, and B. J,.  Breeden. 2007. Combining GIS with fuzzy multicriteria  decision – making for landfill siting in a fast – growing urban region. Journal of Environmental Management.

3-           Garner, B., K, Charnpratheep, A.,.Zhou. 1999, Preliminary Landfill site screening using fuzzy geographical information systems", waste management & research, V.15, N2, p. 197 – 215.

4-           Leao, S., I. Bishop, and D. Evans. 2001. Assessing the demand of solid disposal in urban region by urban modeling in GIS environment.  Journal of Resource Conservation and Recycling.

19-    Sener, B., M. Lutfi suzen, and V. Doyuran. 2005. Landfill site selection by using geographic information systems. Journal of Environmental Geology.

5-           Sumathi, V.R., U. Natesan, and C. Sarkar. 2007. GIS- based approach for optimized siting of municipal solid waste landfill / Journal of waste management.

6-           Themistoklis, D.  2005. Setting MSW landfills with a spatial multiple criteria analysis mythology. Journal of waste management.