پهنه‌‌بندی خشکسالی‌ با استفاده از شاخص SPI و بررسی اثرات آن بر محیط زیست (مطالعه موردی: استان چهارمحال و بختیاری)

Author

Abstract

خشکسالی از جمله اصلی‌‌ترین و قدیمی‌‌ترین بلایای طبیعی است که انسان‌‌ها از دیرباز با آن آشنا بوده‌‌اند. در واقع میزان خشکسالی مقایسه نسبی بین میزان بارندگی هر منطقه در آن سال با میانگین بارندگی در سال‌‌های گذشته می‌باشد. در 22 سال گذشته، ایران در مجموع به مدت 13 سال با خشکسالی مواجه بوده است. استان چهارمحال و بختیاری با دارا بودن01/0 مساحت کشور 10 درصد از آب کشور را تامین می‌کند. ولی در بین 8 استان دارای شرایط خشکسالی شدید قرار دارد. این مسئله منجر به خسارات زیست محیطی و معضلات اجتماعی جبران ناپذیری گردیده، که برآورد دقیق آنها ممکن نبوده، ولی با ارزیابی‌های دقیق و ارائه راه‌کارهای مدیریتی در مناطق بحرانی‌‌تر می‌توان از شدت خسارات وارده در آینده کاست. در این پژوهش 12 ایستگاه هواشناسی با آمار بلند مدت و پراکندگی مناسب در سطح استان انتخاب و سپس با بهره‌‌گیری از شاخص SPI طبقه‌‌بندی خشکسالی های استان چهارمحال و بختیاری انجام پذیرفت. نتایج نشان داد که،تمام پهنه‌‌های استان، در سالهای1983، 1985، 1990، 1995و2000 خشکسالی‌های نسبی، شدید و یا بسیار شدیدی را طی کرده‌‌اند، ولی در سال 2008 تمام پهنه‌‌های استان شرایط فوق‌‌العاده خشکی را تجربه کرده‌اند و خشکسالی بی سابقه استان طی این سال رخ داده است. به‌همین منظور نقشه های پهنه‌‌بندی در محیط ArcGIS برای این 6 سال تهیه گردید و در نهایت اثرات زیست محیطی خشکسالی وارده به استان درسال 2008 (سال آبی 1386-87) به‌عنوان خشک‌ترین سال با ارایه مدلی مورد بررسی قرار گرفت.

  1. ثنایی نژاد، ح. 1379. مروری بر شاخص های خشکسالی و ارزیابی شاخص های SPI و درصد نرمال برای استان خراسان، مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشکسالی کرمان اسفندماه 1379.
  2. رضیئی، ط. 1382. پایش پدیده خشکسالی در ایران مرکزی با استفاده از شاخص SPI. سومین کنفرانس منطقه ای و اولین کنفرانس ملی تغییر اقلیم سازمان هواشناسی کشور.
  3. خلیلی، ع. و ج. بذر افشان. 1382. ارزیابی چند نمایه خشکسالی هواشناسی در نمونه هایی اقلیمی مختلف ایران. نیوار، شماره 48 و 49. صفحات 93- 79.
  4. زمانیان و همکاران،م، 1387.بررسی شاخص استاندارد شده بارش در بعضی ایستگاه های استان چهارمحال و بختیاری ، مجموعه مقالات همایش خشکسالی در استان چهارمحال و بختیاری و راههای مقابله با آن ،16 آبان1387،دانشگاه شهرکرد
  5. عبداللهی، و د. شهرانی. 1387. تحلیل زمانی – مکانی روند خشکسالی هواشناسی در استان چهارمحال و بختیاری. مجموعه مقالات همایش خشکسالی در استان چهارمحال وبختیاری و راههای مقابله با آن. 16 آبان 1387- دانشگاه شهرکرد.
  6. علوی نیا ، ح. 1388.بررسی خشکسالی هیدرولوژیک بخشی از حوزه کارون با استفاده از روش گشتاور خطی ،سمینار کارشناسی ارشد،دانشکده منابع طبیعی ،دانشگاه شهرکرد
  7. قطره سامانی، س. 1379. بررسی روند خشکسالی در استان چهارمحال وبختیاری مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی بررسی راهکارهای مقابله با کم آبی و خشکسالی. کرمان، اسفندماه.
  8. یزدان پناه، ح. و ر. حسن زاده. 1387. ارزیابی شدت خشکسالی با استفاده از شاخص توزیع استاندارد و برآورد احتمال وقوع آن در استان چهارمحال و بختیاری مجموعه مقالات همایش خشکسالی در استان چهارمحال و بختیاری و راههای مقابله با آن ،16 آبان1387،دانشگاه شهرکرد.
  9. گزارش آخرین وضعیت خشکسالی استان از اداره کل هواشناسی.
  10. گزارش آخرین وضعیت خشکسالی استان از ستاد مدیریت بحران.
  11. گزارش آخرین وضعیت خشکسالی استان از سازمان آب منطقه ای استان
  1. Hong.w. and j.hayes. 2001. An evaluation of the standized precipitation Index ,The China –z Index and The statistical  z-score Int.j climatology ,21, 745-758pp
  2. Hayes ,M.J.D svoboda ,D.A Wilhite ,and o.v.vanyarkho.1999, Monitoring the 1996Drought Using the standardized precipitation index Bulletin of the aAmerican meteorological society ,80.429-438
  3. http://www.weather.ir