تغییرات پوشش اراضی و شدت استفاده از زمین در پهنه‌‌‌‌های توپوگرافیک استان مازندران

Document Type: Research Paper

Authors

1 استادیار دانشگاه شهرکرد

2 دانشیار دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران

Abstract

آگاهی از چگونگی تغییرات پوشش طبیعی اراضی به کاربری‌‌های انسان‌‌ساخت برای کنترل، پیشگیری یا کاهش بلایای طبیعی، مدیریت منابع طبیعی و پیش‌‌‌بینی تغییرات کاربری ضروری است. در این مطالعه سطوح پوشش طبیعی و کاربری اراضی موجود در پهنه‌‌‌های توپوگرافیک استان مازندران و اینکه چه میزان توسعه کاربری اراضی باعث تخریب پوشش طبیعی اراضی شده مورد تحلیل قرار گرفت. در این راستا با استفاده از دو فاکتور ارتفاع از سطح دریا و شیب اراضی، پهنه‌‌های توپوگرافیک استان شامل جلگه، نیمه جلگه‌‌ای، کوهپایه‌‌‌‌ای و کوهستانی مشخص گردید. پس از تهیه نقشه پوشش طبیعی و کاربری اراضی با استفاده از نقشه‌‌‌های موضوعی کشوری، این نقشه با لایه پهنه‌‌های توپوگرافیک استان تلفیق گردید. مطابق این بررسی اراضی کوهپایه‌‌‌ای و جلگه‌‌‌ای به ترتیب بیشترین (15/38 درصد) و کمترین (92/16 درصد) وسعت را در این استان دارند. 12/74 درصد وسعت کل اراضی استان در وضعیت کنونی به صورت پوشش طبیعی و مابقی توسط کاربری اراضی تسخیر شده‌‌‌است. این بررسی نشان داد بیش از %90 اراضی جلگه‌ای مازندران از حالت پوشش طبیعی (جنگل) خارج و به کاربری اراضی که عمده آن کشاورزی است (%66/86)  اختصاص پیدا کردهاست. همچنین %53/30 از اراضی نیمه جلگه ای، %85/9 اراضی کوهپایه ای و %74/6 اراضی کوهستانی از پوشش طبیعی خود خارج شده اند. مطابق این بررسی ضریب شدت استفاده از سرزمین در استان مازندران 34/0 است. بسیاری از معضلات زیست‌‌‌محیطی کنونی از جمله وقوع سیلاب‌‌ها، فرسایش اراضی و بالا بودن نرخ رسوب‌گذاری رودخانه ها نتیجه این نوع استفاده از اراضی در این استان است. 

- استانداری مازندران، (1385) "سنـد ملی توسعه استان  مازندران"، ص 50. 

 

- اسکندری، س، ا. مرادی، (1391) "کاربری اراضی و تحلیل عناصر چشم انداز روستای سیور از نظر زیست محیطی"، محیط شناسی (62):35-44.

 

- آرخی، ص، ی. نیازی، (1389) "مقایسه تکنیک­های مختلف پایش تغییرکاربری اراضی- پوشش گیاهی با استفاده از RS و GIS (مطالعه موردی حوزه دره شهر- استان ایلام)"، مجله کاربرد سنجش از دور و GIS در علوم منابع طبیعی، زمستان: (1):61-75.

 

- پوراحمد، ا، ف. سیف الدینی، ز. پرنون، (1390) "مهاجرت و تغییر کاربری اراضی در شهر اسلامشهر"، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک ، پاییز: (5):131-150.

 

- پیشداد سلیمان آباد، ل، ع. نجفی نژاد، ع. سلمان ماهینی، ح. خالدیان، (1386) "بررسی اثرات تغییر کاربری اراضی بر فرسایش خاک در حوضه آبخیز چراغ ویس با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی(GIS)"، مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، (15):154-146. 

 

- خالدیان، ی، ف.کیانی، س. ابراهیمی، ع. موحدی نایینی، (1390) "تاثیر تخریب جنگل­ها، تغییر کاربری اراضی و ویلاسازی بر برخی شاخص­های کیفیت خاک در حوضه زیارت استان گلستان"، پژوهش­های حفاظت آب و خاک، (18): 184-167.

 

- رضایی مقدم، م، ب. رضایی، م. فیضی زاده بختیار، ح. نظم فر(1389) "طبقه بندی پوشش اراضی/ کاربری اراضی بر اساس تکنیک شی­گرا و تصاویر ماهواره­ای"،مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی، پژوهش­های  آبخیزداری، (87) :32-19.

 

- شتایی، ش،ا.  عبدی، (1386) "تهیه نقشه کاربری اراضی در مناطق کوهستانی زاگرس با استفاده از داده­های سنجنده ETM+ (منطقه مورد مطالعه: حوزه سرخاب خرم آباد لرستان)"، مجله علوم کشاورزی و منابع طبیعی، (14): 137-129.

 

- علی محمدی، ع، ع. موسیوند، س. شایان، (1389) "پیش بینی تغییرات کاربری اراضی و پوشش زمین با استفاده از تصاویر ماهواره­ای و مدل زنجیره­ای مارکوف"، برنامه ریزی و آمایش فضا، مدرس علوم انسانی، (67) :117 -130.

 

- فیضی زاده، ب، ح. عزیزی، خ. ولیزاده، (1386) "استخراج کاربری­های اراضی شهرستان ملکان با استفاده از تصاویر ماهواره ای ETM+"، مجله آمایش، (2): 93-74.

 

- مخدوم، م.، (1390) "شالوده آمایش سرزمین"، انتشارات دانشگاه تهران، 289ص.

 

- مروی مهاجر، م.،  (1384) "جنگل شناسی و پرورش جنگل"، دانشگاه تهران، 387 ص.

 

- نشاط، ع.، (1381) "تجزیه و تحلیل و ارزیابی تغییرات کاربری و پوشش زمین با استفاده از داده­های سنجش از دور در استان گلستان"، پایان نامه کارشناسی ارشد رشته سنجش از دور و GIS، دانشگاه تربیت مدرس.

 

- نظری سامانی، ع، م. قربانی، ح. کوهبنانی، (1389) "ارزیابی روند تغییرات کاربری اراضی حوزه آبخیز طالقان در دوره 1366 تا 1380"،  مجله علمی پژوهشی مرتع، (3): 451-442.

 

- یزدان پناه لموکی، ط.، 1387. تاریخ مازندران باستان. نشر چشمه. 208ص. 

- FAO, (1997) “IPCC Special Report on Land Use”, Land-Use Change And Forestry.

- Jenerette, G., Darrel, W., Jianguo, F., (2001) “Analysis and simulation of land use change in the central Arizona-Phonix region”, USA, Landscape ecology, (16):611-626.

- Lu, D., (2007) “A survey of image classification methods and techniques for improving classification performance”, International Journal of Remote Sensing, (28): 823– 870.

- Muller, M., & J., Middleton, (1994) “A Markov Region”, Ontario, Canada. Landscape Ecology,    model of land-use change dynamics in the  Niagara  (9):151-157.

 

- Pelletreau, A., (2004) “Pricing soil degradation in uplands”, the case of the Houay Pano catchment, Lao PDR. Internship Report, IRD-IWMI-NAFRI, Vientiane, Laos, 64.p append.

- Ustine, S., (2004) “Remote Sensing for Natural Resource Management and Environmental Monitoring”, 3rd Ed, Vol. 4,522p. John wiley & sons, Inc., Hoboken, New Jersey.

-Yan, G., (2003) “Pixel based and objects oriented image analysis for coal fire research”, ITC, the Netherlands. Pages 15- 97.