اولویت‌‌‌بندی ارزیابی ریسک محیط‌‌ زیستی احداث اسکله منطقه آزاد انزلی با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی و TOPSIS

Document Type: Research Paper

Authors

1 کارشناس ارشد آلودگی محیط زیست

2 عضو هیات علمی پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی

Abstract

ارزﯾﺎﺑﯽ رﯾﺴﮏ زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄﯽ ﮔـﺎﻣﯽ ﻓﺮاﺗـﺮ از ارزﯾﺎﺑﯽ ﺑﻮده و در آن ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺑﺮرﺳﯽ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺟﻨﺒﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ رﯾﺴﮏ، ﺿـﻤﻦ ﺷـﻨﺎﺧﺖ ﮐﺎﻣـﻞ از ﻣﺤـﯿﻂ زﯾﺴـﺖ ﻣﻨﻄﻘﮥ ﺗﺤﺖ اﺛﺮ، ﻣﯿﺰان ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﻣﺤـﯿﻂ زﯾﺴـﺖ ﻣﺘـﺄﺛﺮ و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ارزشﻫﺎی ﺧﺎص زﯾﺴﺖ ﻣﺤﯿﻄـﯽ ﻣﻨﻄﻘـﻪ ﻧﯿـﺰ در ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ و ارزﯾﺎﺑﯽ رﯾﺴـﮏ ﻣﻨﻄﻘـﻪ درﻧﻈـﺮ ﮔﺮﻓﺘـﻪ ﻣﯽﺷﻮد. جهت انجام این مطالعه ابتدا با استفاده از بازدید میدانی فعالیت‌‌هایی که منجر به بروز ریسک در عملیات ساخت اسکله منطقه آزاد بندر انزلی  شده، شناسایی و به‌‌‌‌منظور استخراج ریسک‌‌های حایز اهمیت از پرسش‌نامه دلفی استفاده گردید. در نهایت از بین ریسک‌‌های شناسایی شده، 10 ریسک محیط زیستی جهت اولویت بندی انتخاب گردید. پس از شناسایی ریسک‌‌ها، شاخص‌های احتمال وقوع، شدت ریسک و حساسیت محیط پذیرنده به‌‌‌عنوان معیارهای اولویت‌‌بندی ریسک انتخاب گردید. جهت تعیین احتمال وقوع ریسک از روش تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی و نرم‌‌‌افزار2000ECPRO، جهت تعیین نمرات شدت ریسک از راهنماهای روش تحلیل مقدماتی خطرات و جهت تعیین مقادیر مربوط به حساسیت از منابع استفاده گردید. پس از تعیین شاخص‌‌‌ها از مدل تاپسیس جهت اولویت‌‌بندی ریسک‌‌‌ها استفاده گردید. نتایج اولویت‌‌‌بندی ریسک‌‌‌های مورد مطالعه نشان داد بیشترین میزان ریسک مربوط به افزایش کدورت، تغییر شکل بستر و آلودگی آب به ترتیب با وزن‌های 938/0، 898/0و662/0 می‌‌باشد.  

- اللهیاری، تیمور.،( 1384)" آنالیز خطر و ارزیابی ریسک در فرآیندهای شیمیایی"، انتشارات فن آوران  64ص.

 

- ابراهیمیان دهاقانی، مهتاب و خادمی مال امیری،محمد امین.، (1389)" ارزیابی و الویت بندی ریسک واحد مصارف صنعتی تصفیه خانه آب اهواز با استفاده از روش تطبیقی تصمیم گیری چند معیاره و TOPSIS با مدل HAZOP و ارائه راهکارهای کنترل و بهبود"، پنجمین همایش ملی بحران­های زیست محیطی ایران و راهکارهای بهبود آن­ها، اهواز.

 

- افرازه، عباس و ناصریان، مرتضی ، ( 1384)" اولویت بندی پروژه­های توسعه راه آهن بر مبنای یک الگوریتم تصمیم گیری چند معیاره"، دومین کنفرانس بین المللی مدیریت پروژه.

 

- اصغرپور، محمد جواد. ، (1387) "تصمیم گیری­های چندمعیاره"، چاپ ششم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

 

- آندون پطروسیانس، هستی، دانه کار، افشین، اشرفی، سهراب.، (1392)" کاربرد روش دلفی در الویت­بندی معیارهای انتخاب عرصه­های مناسب توسعه جنگل­های مانگرو (مطالعه موردی: جنگل­های حرا) ف محیط ریست و توسعه"،4(7):37-48.

 

- پژوهشکده محیط زیست جهاد دانشگاهی (1391) "گزارش ارزیابی اثرات محیط زیستی طرح مجتمع بندری کاسپین منطقه آزاد انزلی".

 

- پاشایی زاده، حسین.،( 1386) "نگاهی اجمالی به روش دلفی"، پیک نور، 6(2)پ.

 

- پاک، علی و نوروز علیایی، محمد.، (1381) "پروژه­های لایروبی در ایران و چگونگی مدیریت محیط زیستی مواد لایروبی شده"، پنجمین همایش بین المللی سواحل بنادر و سازه­های دریایی.

 

- خدابخشی، بهناز و جعفری، حمیدرضا.، ( 1389) "بررسی کاربرد مدل دسته بندی چند معیاره Electer-TRI در تعیین اهمیت آثار زیستی (مطالعه موردی: ارزیابی آثار محیط زیستی طرح سد و شبکه آبیاری – زهکشی اردبیل"، پژوهش­های محیط زیست، 1(2): 31-42.

 

- جوزی، سید علی و صفاریان، شبنم. ،(1390) "تجزیه و تحلیل ریسک­های محیط زیستی نیروگاه گازی آبادان با استفاده از روش TOPSIS "، مجله محیط شناسی، 37(58)،66-53.

 

- جان قربان، شیوا. ، (1387)" ارزیابی و مدیریت ریسک محیط زیستی مناطق حساس اکولوژیک با استفاده از روش تصمیم گیری چند معیاره ‐مطالعه موردی، منطقه حفاظت شده موند"، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته مدیریت محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی ‐واحد علوم و تحقیقات اهواز.

 

- جعفر زاده حقیقی فرد، نعمت الله.، بقال، محمد .،قائد رحمت، زینب.،(1392) "کاربرد تکنیک تصمیم گیری چند معیاره Entropy و Simple-Additive-Weighting Method در ارزیابی ریسک محیطی لایروبی اسکله­های بندر امام خمینی (ره)"، دو ماهنامه علمی-پژوهشی جنتاشاپیر.

 

- جوزی، سید علی و شفیعی، محسن .، ( 1388) " تجزیه و تحلیل ریسک­های محیط زیستی منطقه حفاظت شده حله بوشهر با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی(AHP)"، پژوهش­های مجله علوم و فنون دریایی 4 (3): 36-21.

 

- جوزی، سید علی و اسماعیلی ثابت رودسری، ثوره.،(1388) "ارزیابی ریسک زیست محیطی سد شفارود در مرحله بهره برداری به روش تصمیم گیری چند معیاره"، دومین کنفرانس بین المللی سلامت، ایمنی و محیط زیست.

 

- جوزی، سید علی.، حسینی، سید محسن.، خیاط زاده، علیرضا. ، طبیب شوشتری، مهرنوش.، (1389)" تجزیه و تحلیل ریسک­های فیزیکی سد بالارود خوزستان در مرحلة ساختمانی با استفاده از روش تصمیم گیری چند شاخصه"، محیط شناسی، 56.:25-38.  

 

- قدسی پور، سید حسن.، (1389) "فرایند تحلیل سلسله مراتبی(AHP) "، چاپ هشتم، دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

 

- سازمان مدیریت و برنامه ریزی.، (1385) " آیین نامه طراحی بنادر و سازه­های دریایی ایران 10-300 ملاحظات محیط زیستی".

 

 - رحیمی بلوچی، لیلا و ملک محمدی، بهرام.، (1390)

 

"ارزیابی ریسک محیط زیستی تالاب بین المللی شادگان به منظور ارائه راهکارهای مدیریتی"، پایان نامه دوره کارشناسی ارشد، رشته برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده محیط زیست.

 

- مکوندی، رقیه .، آستانی، سجاد. .، انوشه، زهرا.، (1391) "ارزیابی ریسک محیط زیستی تالاب­ها با استفاده از روش­های TOPSIS و EFMEA (مطالعه موردی: تالاب شیرین سو در استان همدان)"، فصلنامه علمی پژوهشی اکوبیولوژی تالاب، دانشگاه آزاد اسلامی اهواز.

 

- میرجلیلی، س ع.،(1388) "اصول و مبانی ارزیابی و مدیریت ریسک در محیط زیست"، جلد اول، اندیشمندان یزد.

 

- مومنی، منصور.، (1387) " مباحث نوین تحقیق در عملیات"، چاپ دوم، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران.

 

- لاری بقال، سید محمد.، جعفرزاده حقیقی فرد، نعمت الله. ، رفیعی، محمود.، (1390) " کاربرد  EFMEAدر ارزیابی ریسک زیست محیطی: مورد کاوی لایروبی اسکله های بندر امام خمینی"، فصلنامه تالاب-  دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز 3 (9):3-14.

  

-  Heller, S., (2006)" Managing Industrial Risk ‐having a Tasted and Proven System to Prevent and Assess Risk, Journal of Hazardous Material". 130(17): 58‐63.

-  Neil, E., Pritchard, J.,) 2004" (0Proceedings of the Ascaad International Conference on Design in Architecture Dhahaea", month day, Saudi Arabia.

 -Cahyani, S., (2003) "Risk Management Strategy of Power Generation of PT ‐Indonesia Power". ISAHP. 7:PP.7‐9.

-Zayed, T., Amer, M., Jiayin, P., (2008)" Assessing risk and inherent in Chinese highway project using AHP". Project Management. 26: 408‐419.

 -Jaafarzadeh, N., ­Hesampour, N., Makvandi, M R., (2012)" Environmental risk assessment of Landfill drilling disposal using AHP and EFMEA (Case study: Mansouri oil field)", International Society for Environmental Epidemiology East Asia Chapter (ISEE ‐ EAC). Kuala Lumpur, Malaysia.